Yatırımla Türk Vatandaşlığı: Altı Yolun Tamamı ve Aralarındaki Fark

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı programı 2017 yılında başladı ve o gün bugündür yabancı yatırımcının Türkiye'ye bakışını değiştiren en somut düzenleme oldu. Programın en çok bilinen ayağı gayrimenkul; oysa kanun altı ayrı yol tanıyor ve bunların bir kısmı belirli profiller için gayrimenkulden çok daha mantıklı.

Aşağıda altı yolu tek tek ele alıyoruz. Hepsinde ortak olan şey, yatırımın en az üç yıl elde tutulması ve bu taahhüdün resmî kayda geçirilmesi.

1. Gayrimenkul satın alma — 400.000 USD

En düşük eşiğe sahip yol bu. Tek bir taşınmaz alınabileceği gibi, toplam değeri eşiği aşan birden fazla taşınmaz da alınabilir. Belirleyici olan tapuda yazan bedel değil, SPK lisanslı bir kuruluşun düzenlediği değerleme raporundaki tutardır.

• Tapuya üç yıl satılmayacağına dair şerh konur; şerh kalkmadan devir yapılamaz.
• Bedel bankadan, alıcı adına satıcıya transfer edilmelidir — elden ödeme kabul edilmez.
• Döviz, satın alma öncesinde Merkez Bankası'na satılır ve döviz alım belgesi alınır.
• Taşınmazın daha önce başka bir yabancıya vatandaşlık kazandırmamış olması aranır.

Bu yolun cazibesi yalnızca düşük eşik değil: yatırım üç yıl boyunca kira geliri üretir ve süre sonunda satılabilir. Diğer yolların çoğunda para üç yıl boyunca bağlı kalır ve getirisi sınırlıdır.

2. Sabit sermaye katkısı — 500.000 USD

Türkiye'de kurulu bir şirkete sabit sermaye olarak konulan tutar. Zaten Türkiye'de iş yapmayı planlayan ya da mevcut bir işletmeye ortak olacak yatırımcı için doğal seçenek; sırf vatandaşlık için tercih edilmesi nadirdir.

3. Türk bankasında mevduat — 500.000 USD

Üç yıl tutma şartıyla Türk bankasına yatırılan mevduat. En basit ve en hızlı kurulan yol; buna karşılık paranın üç yıl bağlı kalması ve enflasyon karşısındaki durumu ciddi bir maliyettir. Aceleci ama likiditesi bol yatırımcının yolu.

4. Devlet borçlanma araçları — 500.000 USD

Devlet tahvili veya hazine bonosu alımı, yine üç yıl tutma taahhüdüyle. Mevduata benzer ama getirisi genellikle daha öngörülebilir. Kur riski her iki yolda da yatırımcının üstündedir.

5. Gayrimenkul ya da girişim sermayesi fonu payı — 500.000 USD

Doğrudan mülk almak yerine, profesyonelce yönetilen bir fonun payını almak. Mülk seçme, kiracı bulma ve yönetme derdi olmadan gayrimenkule maruz kalmak isteyen yatırımcı için uygun. Buna karşılık fonun performansı üzerinde söz hakkınız yoktur.

6. İstihdam yaratma — en az 50 kişi

Türkiye'de en az elli kişiye istihdam sağlamak. Sayı, Çalışma Bakanlığı tarafından teyit edilir. Halihazırda Türkiye'de üretim ya da hizmet yatırımı yapan şirket sahipleri için tutar eşiği olmayan tek yol budur.

Hangi yol kime uygun?

• Parasının çalışmasını isteyen: gayrimenkul — hem en düşük eşik hem kira geliri.
• İşlemi en hızlı ve en az evrakla bitirmek isteyen: mevduat.
• Türkiye'de zaten iş yapan: sabit sermaye ya da istihdam.
• Mülk yönetmek istemeyen ama gayrimenkulde kalmak isteyen: fon payı.

Aileye dahil olanlar

Başvuruya resmî nikâhlı eş ve on sekiz yaşından küçük çocuklar dahil edilir. Yaşı ne olursa olsun engelli çocuklar da kapsamdadır. On sekiz yaşını doldurmuş sağlıklı çocuklar için ayrı değerlendirme gerekir; bu, aile planlamasında zamanlamayı önemli hâle getirir.

Çocuğunuz on sekiz yaşına yaklaşıyorsa başvuruyu ertelemek, onu dosyanın dışında bırakmak anlamına gelebilir.

Vergisel taraf gözden kaçmasın

Türk vatandaşı olmak, dünya genelindeki varlıklarınızın Türk veraset ve intikal vergisi kapsamına girmesi anlamına gelir. Yüksek servetli başvurularda bu, programın maliyetinden çok daha büyük bir kalem olabilir. Başvurudan önce mevcut ülkenizin ve Türkiye'nin vergi anlaşmasının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Türk pasaportu yüzün üzerinde ülkeye vizesiz ya da kapıda vizeyle giriş imkânı verir. Ancak bir programı yalnızca pasaport gücüne göre seçmek eksik bir karardır; yatırımın kendisinin getirisi ve üç yıl sonunda çıkış kolaylığı en az onun kadar önemlidir.

Program şartları zaman içinde değişti — eşik tutarı geçmişte 250.000 dolardan 400.000 dolara yükseltildi. Başvuru öncesinde güncel mevzuatın teyit edilmesi şarttır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz.